ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Γ. ΧΑΤΖΗΣ, MD, PhD, Clinical Hypertension Specialist
ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ - ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

Ελληνικά Άρθρα


Είναι ευρέως διαδεδομένη η άποψη πως η στεφανιαία νόσος (δηλαδή η νόσος που οφείλεται σε στένωση ή απόφραξη των αρτηριών που τροφοδοτούν με αίμα την καρδιά), με τις διάφορες εκδηλώσεις της, αποτελεί θλιβερό «προνόμιο» του ανδρικού φύλου και ότι οι γυναίκες έχουν σχετική προστασία έναντι αυτής.

Είναι όμως έτσι; ∆υστυχώς η πραγματικότητα απέχει πολύ από την κοινή αυτή πεποίθηση…. Πολλές, έγκυρες, μεγάλης κλίμακας στατιστικές μελέτες, έδειξαν πως η καρδιαγγειακή νόσος αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου των γυναικών σε παγκόσμια κλίμακα ! Μάλιστα, έχει φανεί ότι το σύνολο των θανάτων που αποδίδονται σε αυτή, ξεπερνά εκείνο που αποδίδεται στο σύνολο όλων των μορφών καρκίνου (μαστού, γεννητικού συστήματος κ.λ.π.) Αξίζει δε να τονιστεί, πως παρά το ότι η πλειοψηφία των περιπτώσεων αφορά μετεμμηνοπαυσιακές και μεγαλύτερης ηλικίας γυναίκες, εντούτοις και οι νεότερες γυναίκες δεν έχουν «ανοσία» έναντι της νόσου. Ωστόσο, ανησυχητικό είναι το γεγονός πως οι ίδιες οι γυναίκες δε φαίνεται να γνωρίζουν αυτά τα δεδομένα. Σύμφωνα με μεγάλη μελέτη της American Heart Association, προ 10ετίας, μόνο το 34% των γυναικών γνώριζε πως η νούμερο ένα απειλή της ζωής τους είναι η καρδιαγγειακή νόσος ! Ακόμη, χειρότερα, ούτε ένα μεγάλο ποσοστό ιατρών το γνώριζε !

Φαίνεται λοιπόν πως το «κλειδί» της υπόθεσης, είναι η σωστή και έγκυρη ενημέρωση των γυναικών! Οι γυναίκες κινδυνεύουν από τους ίδιους μείζονες παράγοντες, όπως και οι άνδρες, δηλαδή : κάπνισμα, αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη, διαταραχές των λιπιδίων και οικογενειακό ιστορικό πρώιμης στεφανιαίας νόσου (δηλαδή εμφάνιση της νόσου σε ηλικία κάτω των 55 και κάτω των 65 ετών, αντίστοιχα σε πρώτου βαθμού άρρενα ή θήλυ συγγενή). Επίσης, αναφορικά με τη συμπτωματολογία ενός οξέος καρδιακού επεισοδίου, φαίνεται ότι ο πόνος στην περιοχή του κέντρου του στήθους είναι το πλέον συχνό σύμπτωμα και στα δυο φύλα. Η διαφορά έγκειται κατά πρώτον στο ότι οι γυναίκες συγκριτικά με τους άνδρες, εμφανίζουν πιο συχνά και άτυπα συμπτώματα, όπως η δύσπνοια, η γενικευμένη αδυναμία και η εύκολη κόπωση, και κατά δεύτερον στο ότι στις γυναίκες μπορεί ο πόνος από το στήθος να εξαπλώνεται πιο συχνά στην περιοχή του λαιμού ή στην κάτω γνάθο, συγκριτικά με τους άνδρες. Επιπροσθέτως, φαίνεται ότι στις γυναίκες το έμφραγμα μπορεί να εμφανίζεται με βαρύτερη εικόνα και να σχετίζεται με χειρότερη απώτερη πρόγνωση, σε σχέση με τους άνδρες.

Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα ανωτέρω στοιχεία, τόσο η Ευρωπαïκή, όσο και η Αμερικανική καρδιολογική εταιρεία, έχουν επιδοθεί εδώ και καιρό σε εκστρατεία ενημέρωσης του κοινού και των ιατρών, με σκοπό την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της καρδιαγγειακής νόσου στις γυναίκες. Η σύσταση προς τις γυναίκες είναι να λαμβάνουν τα κατάλληλα υγιεινοδιαιτητικά μέτρα, όπως η άσκηση, η σωστή διατροφή, η διατήρηση του σωματικού βάρους στα φυσιολογικά όρια, καθώς και η διακοπή του καπνίσματος. Επιπρόσθετα, οι γυναίκες – ιδιαίτερα εκείνες που συγκεντρώνουν τους παράγοντες κινδύνου που προαναφέρθηκαν – θα πρέπει να απευθύνονται νωρίς στον ιατρό τους προκειμένου να γίνεται έγκαιρη εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου τους και χάραξη της κατάλληλης στρατηγικής αντιμετώπισης αυτού. Τέλος, οι γυναίκες θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα «ευαίσθητες» στα συμπτώματα που προαναφέρθηκαν, αναζητώντας έγκαιρα ιατρική βοήθεια σε περίπτωση οξέος επεισοδίου.

Από την πλευρά τους οι ιατροί θα πρέπει να είναι πλέον πολύ πιο ευαισθητοποιημένοι στην πιθανότητα ύπαρξης καρδιαγγειακής νόσου στις γυναίκες, εφαρμόζοντας τα κατάλληλα διαγνωστικά μέσα για την αποκάλυψη της νόσου! Αυτό τονίζεται καθώς αποτελεί παγιωμένη γνώση η διαφορετική «συμπεριφορά» των γυναικών στις διάφορες διαγνωστικές δοκιμασίες (π.χ. δοκιμασία κόπωσης), συγκριτικά με τους άνδρες. Επίσης, πρέπει να υπάρχει αυξημένος βαθμός επαγρύπνησης για τη σωστή διάγνωση και αντιμετώπιση της νόσου στις άτυπες μορφές της!

Πράγματι, φαίνεται ότι τα τελευταία χρόνια, τόσο στην Ευρώπη, όσο και στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού, έχει βελτιωθεί σημαντικά η επίγνωση του κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου, τόσο στις γυναίκες, όσο και στους λειτουργούς της υγείας. Ελπίζουμε λοιπόν σε μια καλύτερη και πιο αποτελεσματική πρόληψη και αντιμετώπιση της καρδιαγγειακής νόσου στις γυναίκες, γεγονός που θα έχει σημαντικές κοινωνικοοικονομικές προεκτάσεις.

Η στεφανιογραφία είναι μια διαγνωστική εξέταση επεμβατικής φύσης, η οποία αποσκοπεί στην απεικόνιση της ανατομίας των στεφανιαίων αρτηριών, δηλαδή των αγγείων εκείνων που μεταφέρουν στην καρδιά το αίμα που της είναι απαραίτητο για την ομαλή και απρόσκοπτη λειτουργία της. Για να πραγματοποιηθεί η εξέταση, τοποθετείται υπό τοπική αναισθησία ένας καθετήρας (άλλως «θηκάρι» στη γλώσσα των επεμβατικών καρδιολόγων) σε περιφερική αρτηρία. Στη συνέχεια, διαμέσου αυτού του καθετήρα, μεγαλύτεροι σε μήκος καθετήρες προωθούνται υπό ακτινοσκοπική καθοδήγηση και με ειδικούς χειρισμούς μέχρι τα στόμια των στεφανιαίων αρτηριών. Ακολουθεί η έγχυση σκιαγραφικής ουσίας και η απεικόνιση των στεφανιαίων αρτηριών.

Εφόσον αυτή καταδείξει σοβαρού βαθμού στενώσεις των αγγείων (τέτοιες που να ευθύνονται για τα συμπτώματα του ασθενούς), υπάρχει η δυνατότητα στον ίδιο χρόνο να γίνει διόρθωση αυτών με περαιτέρω διαδικασία που ονομάζεται αγγειοπλαστική. Η τελευταία, γίνεται με τη χρήση ειδικών υλικών (μπαλονιών, stents), τα οποία προωθούνται μέχρι τα σημεία των αγγειακών στενώσεων διαμέσου κατάλληλων καθετήρων, οι οποίοι ονομάζονται οδηγοί - καθετήρες. Στο τέλος της εξέτασης – επέμβασης, αφαιρείται ο καθετήρας και το θηκάρι, ενώ το προκληθέν αγγειακό τραύμα της περιφερικής αρτηρίας εισόδου συγκλείεται είτε με τοπική συμπίεση, είτε με τη χρήση ειδικών αιμοστατικών συσκευών.

Παραδοσιακά, η μηριαία αρτηρία (βρίσκεται ψηλά στο μηρό) ήταν η προτιμώμενη περιφερική αρτηρία εισόδου για την εξέταση. Ωστόσο, η χρήση της μπορεί να είναι προβληματική σε ασθενείς με σοβαρές στενώσεις των μεγάλων περιφερικών αρτηριών (περιφερική αρτηριοπάθεια), ενώ μπορεί να συνοδεύεται και από δυνητικά σοβαρές επιπλοκές. Τέτοιες είναι το αιμάτωμα, το ψευδοανεύρυσμα της αρτηρίας, η αρτηριοφλεβώδης επικοινωνία (συνολικά έως 6-8%) που μπορεί να απαιτούν μέχρι και χειρουργική παρέμβαση για τη διόρθωσή τους. Ένας εξίσου περιοριστικός παράγοντας για τη χρήση της μηριαίας αρτηρίας είναι και η ανάγκη μετά το τέλος της εξέτασης – επέμβασης να παραμένει ο ασθενής ακίνητος, προκειμένου να επιτυγχάνεται η αποτελεσματική σύγκλειση του αρτηριακού τραύματος. Το γεγονός αυτό, μπορεί να είναι ιδιαίτερα δυσάρεστο σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, αναπνευστικά προβλήματα, καθώς και σε εκείνους με ορθοπαιδικής φύσης προβλήματα. Όλα τα ανωτέρω, έχουν συσχετισθεί με μειωμένο βαθμό ικανοποίησης των ασθενών, αυξημένο χρόνο νοσηλείας, καθώς και με αυξημένο κόστος για τα συστήματα υγείας.

Απάντηση στα προηγούμενα προβλήματα, έρχεται να δώσει η στεφανιογραφία από την κερκιδική αρτηρία! Πρόκειται για μια μικρής σχετικά διαμέτρου αρτηρία, η οποία εντοπίζεται στην περιοχή του καρπού, προς την πλευρά του μεγάλου δακτύλου του χεριού. Η αρτηρία αυτή, σε συνδυασμό με την ωλένια (βρίσκεται στον καρπό, προς την πλευρά του μικρού δακτύλου), δημιουργούν το λεγόμενο «παλαμιαίο τόξο» και εξασφαλίζουν τη διπλή αιμάτωση της άκρας χειρός. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι δεν απειλείται η ανατομική και λειτουργική ακεραιότητα της άκρας χειρός, σε περίπτωση βλάβης της κερκιδικής αρτηρίας. Επίσης, η τελευταία, λόγω της σχετικά επιφανειακής της θέσης, είναι εύκολα συμπιέσιμη, οπότε είναι εύκολη και η σύγκλειση του τραύματός της, και η αντιμετώπιση πιθανού αιματώματος. Ένα ακόμη μεγάλο πλεονέκτημα της χρήσης της κερκιδικής αρτηρίας, είναι και η δυνατότητα σχετικά άμεσης κινητοποίησης του ασθενούς μετά το πέρας της εξέτασης – επέμβασης! Επέμβασης; Ναι! Μέσω της κερκιδικής οδού, εκτός της στεφανιογραφίας, είναι επίσης εφικτή και η διενέργεια αγγειοπλαστικής και εφόσον αυτή είναι ανεπίπλεκτη, ο ασθενής δύναται να εξέλθει του νοσοκομείου λίγες ώρες μετά το τέλος της!

Παρόλο που η στεφανιογραφία – αγγειοπλαστική δια της κερκιδικής οδού πρωτοεφαρμόστηκε τη δεκαετία του 1990 (στην Ολλανδία), εντούτοις δεν έγινε άμεσα ευρέως αποδεκτή….. Χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια από τότε, μέχρι διάφορες μελέτες να καταδείξουν την υπεροχή της έναντι της μηριαίας οδού, τόσο σε ασθενείς που υποβάλλονται σε επέμβαση σε προγραμματισμένη, όσο και σε επείγουσα (ασταθής στηθάγχη, έμφραγμα) βάση! Σύμφωνα με τα διεθνή δεδομένα, επί του παρόντος στις ΗΠΑ, ποσοστό λίγο άνω του 10% του συνόλου των στεφανιογραφιών – αγγειοπλαστικών διενεργείται δια της κερκιδικής αρτηρίας, ενώ γίνεται αληθινή εκστρατεία διάδοσης της τεχνικής στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού. Στην Ευρώπη τα ποσοστά είναι πολύ μεγαλύτερα, με την Γαλλία και την Ολλανδία να ξεπερνούν το 70 - 80%, ενώ και στη χώρα μας ολοένα και αυξανόμενος αριθμός επεμβατικών κέντρων έχει υιοθετήσει την κερκιδική οδό ως τη μέθοδο εκλογής για τη διενέργεια της εξέτασης – επέμβασης.

Συμπερασματικά, όπως πολλές επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει, η στεφανιογραφία – αγγειοπλαστική από την κερκιδική αρτηρία, μπορεί να έχει εξίσου επιτυχημένο αποτέλεσμα σε σχέση με εκείνη από τη μηριαία αρτηρία, με σαφώς μεγαλύτερη άνεση του ασθενούς, καθώς και μεγαλύτερη ασφάλεια, την οποία εγγυάται το χαμηλότερο ποσοστό δυνητικών επιπλοκών αυτής.